Türkiyədə e-Qaimə (e-İrsaliye): nədir və necə yazılır?
e-İrsaliye Türkiyədə yük qaiməsinin elektron formasıdır; mal yola çıxmazdan əvvəl yazılır. Addımlar: profil, alıcı, mallar, daşıyıcı və nömrə, baxış, göndərmə.
e-Qaimə (e-İrsaliye) nədir?
e-Qaimə (e-İrsaliye) Türkiyədə malın göndərilməsi zamanı yazılan kağız yük qaiməsinin (sevk irsaliyesi) elektron qarşılığıdır. Kağız qaimə ilə eyni hüquqi qüvvəyə malikdir; e-Faktura (e-Fatura) kimi Türkiyənin Gəlirlər İdarəsi olan GİB-in qapalı sistemi vasitəsilə alıcıya çatdırılır. Fərq sənədin nəyi qeydə aldığındadır: e-Qaimə malın yola çıxmasını, e-Faktura isə satışın maliyyə tərəfini sənədləşdirir. Bunlar ayrı sənədlərdir, biri digərini əvəz etmir.
e-Qaimə nə vaxt yazılır?
Mal faktiki olaraq göndərilməzdən əvvəl. Nəqliyyat vasitəsi yola çıxanda sənəd artıq yazılmış və alıcıya göndərilmiş olmalıdır. Daşınma boyu e-Qaimənin kağız çapı və ya elektron görüntüsü nəqliyyat vasitəsində saxlanılır və yoxlamada təqdim edilir; sənədin əsli elektrondur.
e-Qaimə necə yazılır: altı addım
- Yeni sənəd açın. Sənəd yarat > e-Qaimə.
- Profili seçin. Adi göndərişdə Əsas (Temel) profil istifadə olunur. Hal Kayıt Sistemi-nə (HKS, Türkiyənin topdansatış bazar qeydiyyat sistemi) tabe olan tərəvəz-meyvə göndərişində HKS, İDİS əhatəsindəki dəmir-polad göndərişində isə İDİS profili seçilir.
- Alıcını daxil edin. Vergi nömrəsi ilə qeydiyyatda olan alıcılardan seçilir; ünvan və vergi idarəsi qeyddən gəlir.
- Göndərilən malları yazın. Mal və ya xidmətin adı, miqdarı və vahidi sətir-sətir daxil edilir.
- Daşınma məlumatlarını doldurun. Daşıyıcı şirkət, nəqliyyat vasitəsinin nömrəsi, sürücü və faktiki göndərmə tarixi. Nömrə və sürücü malı faktiki daşıyan vasitə və şəxslə eyni olmalıdır.
- Baxış keçirin və göndərin. Sənəd alıcıya çatdıqdan sonra vəziyyəti siyahıdan izlənilir; alıcı cavab verənə qədər "Təsdiq gözləyir" kimi görünür.
e-Qaimə cavabı nədir?
Alıcı malı təhvil aldıqdan sonra qaiməyə cavab verir: malın hamısını qəbul edir, bir hissəsini qəbul edib qalanını rədd edir və ya hamısını rədd edir. Cavab da sistem vasitəsilə gəlir və göndərişin əslində necə nəticələndiyini qeydə alır. Sizə gələn qaimələrdə eyni cavab Gələn qaimələr siyahısından verilir, baxılır və yüklənir.
Fakturanı cavab gəldikdən sonra yazmaq alıcının qəbul etmədiyi miqdarın fakturaya düşməsinin qarşısını alır.
e-Qaimə kimlər üçün məcburidir?
Əvvəlcə e-Faktura tətbiqində qeydiyyatda olmaq lazımdır; e-Qaimə onun üzərində açılır. Kimin məcbur olduğu GİB-in kommünikeləri ilə müəyyən edilir; əhatə həm sektordan (yanacaq, gübrə, dəmir-polad, tərəvəz-meyvə kimi), həm də dövriyyədən asılıdır. Öz vəziyyətinizi GİB-in e-belge saytındakı elanlardan və ya maliyyə məsləhətçinizdən dəqiqləşdirin; GİB elanlarını tarix ardıcıllığı ilə e-belge qanunvericilik təqvimində izləyirik. Məcbur olmayan müəssisə də könüllü keçə bilər.
GİB portalından, yoxsa inteqratordan?
e-Fakturada olduğu kimi üç yol var: GİB-in pulsuz portalı, öz sisteminizi GİB-ə qoşmaq və ya xüsusi inteqrator. Gündə bir neçə göndəriş edən müəssisə üçün portal kifayətdir. Göndəriş qeydi onsuz da ERP-də və ya anbar proqramında yaranırsa, xüsusi inteqrator eyni məlumatı ikinci dəfə yazmadan sənədə çevirir. Üsullar arasındakı fərq üçün xüsusi inteqrator nədir yazısına, eyni addımların faktura tərəfi üçün e-Faktura necə yazılır bələdçisinə baxın.
ELPO 2015-ci ildən GİB-in xüsusi inteqratorlar siyahısındadır; e-Qaimə e-Faktura ilə eyni hesabda işləyir. e-Qaimə proqramı