Bu yazı ELPO tank otomasyonunun rehber sayfasıdır.

Tank otomasyonunu inceleyin

Akaryakıt istasyonunda fire ile kaçak nasıl ayrılır

Yayın: 9 Kasım 2026

Kısa cevap

Fire, ürünün doğasından gelen ve hesaplanabilen kayıptır: sıcaklık değişimi, buharlaşma. Kaçak, ürünün ölçülmeden istasyondan çıkmasıdır: pompadan geçmeden satılan ya da alınan litre. Sızıntı ise ürünün tanktan ya da hattan çevreye gitmesidir. Üçü akşam sayımında aynı görünür: tankta beklenenden az ürün vardır. Ayrım ancak üç şey birlikte ölçülünce yapılır: tank seviyesi ve sıcaklığı probdan, satış pompadan, dolum tankerden. Tank otomasyonu bu sayıları aynı zaman çizgisine koyar; fark hangi saatte, hangi koşulda oluştuysa adını oradan alır. Elle tutulan defterde bu ayrım yapılamaz, çünkü defterde yalnız sonuç yazar, sebep yazmaz.

Akşam sayımı neden yetmez

Çoğu istasyonda gün şöyle kapanır: sabah tank cetveli, akşam tank cetveli, aradaki fark pompaların sattığıyla karşılaştırılır, tutmayan kısım "açık" yazılır. Bu yöntemin iki sorunu var. Birincisi, cetvel okuması günde iki noktadır; aradaki on iki saatte ne olduğunu göstermez. İkincisi, sıcaklık yok sayılır; yazın öğlen dolan tank akşam soğuduğunda hacim küçülür ve o küçülme defterde kayıp gibi görünür.

Tank otomasyonu bu iki boşluğu kapatır. ELPO TX'te prob her saniye seviyeyi milimetre, sıcaklığı santigrat derece, dipteki suyu ve yoğunluğu okur. On iki saatte iki nokta yerine kırk üç bin nokta vardır. ELPO'nun tank sayfasında "fire ve kayıp tahmin edilmek yerine ölçülür" yazmasının sebebi budur: iddia değil, ölçüm sıklığının sonucu.

ELPO tank otomasyonu akış şeması: otomasyon bilgisayarı probları her saniye okur, veri web ve mobile gider, alarmlar alarm merkezine, merkez ofise ve istasyon yetkilisine iletilir
ELPO tank otomasyonu akış şeması: otomasyon bilgisayarı probları her saniye okur, veri web ve mobile gider, alarmlar alarm merkezine, merkez ofise ve istasyon yetkilisine iletilir

Fire: hesaplanır, beklenir, aralığı vardır

Akaryakıt ısınınca genleşir, soğuyunca büzülür. Aynı ağırlıktaki ürün 25 derecede 15 dereceye göre daha çok yer kaplar. Prob sıcaklığı da ölçtüğü için bu fark hesaplanabilir; sıcaklığa bağlı değişim kayıp sütununa yazılmaz. Buharlaşma da benzer: havalandırma, dolum sırasında kaçan buhar, sıcak günlerde artan kayıp. Bunların hepsi bir aralıkta kalır. Fire, bu aralığın içinde kalan farktır.

Pratikteki kural şu: sıcaklık hesaba katıldıktan sonra hâlâ fark varsa ve o fark gün içinde yavaş ve düzgün artıyorsa, sebep genellikle buharlaşmadır; aralığın dışına çıkarsa artık fire denmez, incelenir.

Sızıntı: satış yokken seviye düşer

Sızıntının imzası nettir: pompa çalışmıyorken tank seviyesi düşüyor. Gece 02:00 ile 05:00 arasında istasyon kapalıysa, pompadan litre geçmemişse ve tank yine de eksiliyorsa, ürün bir yere gidiyordur. Elle sayımda bunu görmek mümkün değil; sabah cetvelde yalnız toplam fark görünür. TX bunu alarm olarak verir; alarm listesinde sızıntı ve kaçak ayrı iki türdür, çünkü imzaları farklıdır.

Sızıntıyı sıcaklıktan ayırmak için gece saatleri kullanılır: gece sıcaklık değişimi azdır, satış yoktur; bu saatlerde düşen seviye ya sızıntıdır ya da kayıt dışı bir çekiştir.

Kaçak: satış var ama pompadan geçmemiş

Kaçak, tank eksilirken pompanın bunu saymamasıdır. Üç tipik hâli var: pompadan değil doğrudan tanktan ya da hattan çekilen ürün; pompa sayacı ile otomasyon arasında kopukluk olduğu için kaydedilmeyen satış; dolumda irsaliyeden eksik boşaltılan tanker. Üçünün ortak noktası şudur: tank eksilmesi ile pompa satışı arasındaki fark, satışın olduğu saatlerde ve satışla orantısız biçimde büyür.

Bu ayrım için tank otomasyonu tek başına yetmez; pompa satışı gerekir. ELPO'da TX tankı, PX pompayı okur ve ikisi aynı hatta çalışır; karşılaştırmayı yazılım yapar. Pompa otomasyonu yoksa kaçak ile fire aynı sütunda kalır. Pompa tarafında neye bakılacağını pompa otomasyonu nasıl seçilir yazısında anlattık.

Dolum: irsaliye ile ölçülen miktar

Kaçağın en sık kaçırılan hâli dolumdadır. Tankerin irsaliyesinde 10.000 litre yazar; tanka giren miktar otomasyonda seviye farkından hesaplanır. Aradaki fark sıfır değilse sebep üç şeyden biridir: tankerde kalan ürün, sıcaklık farkı ya da irsaliye ile gerçeğin tutmaması. TX dolumu kendisi algılar, başlangıç ve bitiş seviyesinden giren litreyi yazar; irsaliye elle girilse bile ölçülen miktar yanında durur. Fark her dolumda aynı yönde çıkıyorsa bu artık fire değil, tedarik tarafında bir sorundur.

Kayıp: adı konamayan fark

Dördüncü kelime, ötekilerin kalanıdır. Fire hesaplandı, gece saatlerinde düşüş yok, satış pompayla uyumlu, dolum ölçüldü; yine de fark varsa buna kayıp denir ve incelenir. İyi bir otomasyonun değeri bu sütunu küçültmesindedir: sebebi bilinen farklar kendi sütununa gittikçe "kayıp" sütunu küçülür. Elle defterde bütün fark bu sütundadır.

Örnek bir gün üzerinden

Bu örnek hesabı anlatmak içindir; sayılar sahadan değildir. Sabah tankta 9.000 litre var. Gün boyunca pompalar 3.000 litre sattı. Öğlen 8.000 litre dolum geldi, irsaliye öyle yazıyor, ölçülen giriş 7.900. Akşam probda 13.750 litre görünüyor.

Beklenen: 9.000 eksi 3.000 artı 7.900, yani 13.900. Ölçülen 13.750. Fark 150 litre. Sıcaklık hesabı gün için 90 litre fire veriyor; kalan 60 litre. Gece saatlerine bakılır: satış yokken düşüş yok, sızıntı değil. Satış saatlerinde pompa ile tank uyumlu, kaçak değil. Dolumda 100 litre eksik ölçülmüştü; o zaten ayrı satırda. Kalan 60 litre kayıp sütununa yazılır ve ertesi gün tekrarlarsa incelenir.

Ne zaman alarm, ne zaman rapor

Her farkı alarm yapmak alarmı değersizleştirir. TX'in altı alarm türü vardır: yüksek ve düşük sıcaklık, su seviyesi, stok seviyeleri, sızıntı, kaçak ve haberleşme hatası. Fire alarm değildir, rapordur; her gün beklenen aralıkta mı diye bakılır. Sızıntı ve kaçak alarmdır, çünkü ikisi de o anda müdahale ister. Su seviyesi de alarmdır: dipte su birikmesi hem ürün kalitesi hem tank sağlığı sorunudur ve prob onu ayrı ölçer.

Probun ne ölçtüğünü ve mevcut probun çalışıp çalışmayacağını tank otomasyonu ile ATG yazısında anlattık.

Teklif isterken sorun

  1. Sıcaklığın etkisi nasıl hesaplanıyor, gün sonu raporunda ham ve sıcaklığa göre hesaplanmış hacim ayrı görünüyor mu.
  2. Satış olmayan saatlerdeki seviye düşüşü izleniyor mu, hangi saat aralığında.
  3. Pompa satışı ile tank eksilmesi aynı ekranda karşılaştırılıyor mu; pompa otomasyonu yoksa ne görünür.
  4. Dolumda irsaliye ile ölçülen miktar yan yana mı.
  5. Hangi farklar alarm, hangileri rapor.

ELPO teklif isteklerine 24 saat içinde dönüyor. Bu beş soruya yazılı cevap alamadığınız sistem, akşam sayımının pahalı bir kopyasıdır.

Sık sorulan sorular

Fire ile kayıp aynı şey mi?

Hayır. Fire hesaplanabilen ve beklenen kayıptır; kayıp, sebebi bulunamayan kalan farktır.

Sızıntıyı nasıl anlarım?

Satış olmayan saatlerde tank seviyesi düşüyorsa. Tank otomasyonu bunu sızıntı alarmı olarak verir.

Kaçak için pompa otomasyonu şart mı?

Evet. Kaçak, tank eksilmesi ile pompa satışının karşılaştırılmasıyla görünür; pompa satışı yoksa kaçak fireyle aynı sütunda kalır.

Sıcaklık ne kadar fark eder?

Ürüne ve sıcaklığa göre değişir; önemli olan hesaba katılması ve raporda ham ile hesaplanmış hacmin ayrı görünmesidir. Rakam vermiyoruz, çünkü istasyona göre ölçülür.

Dolumdaki fark fire midir?

Değildir. Dolum farkı irsaliye ile ölçülen giriş arasındaki farktır; kendi satırında izlenir ve her dolumda aynı yönde çıkıyorsa tedarik sorunudur.

Tanka su girdiğini otomasyon anlar mı?

Evet. Prob dipteki su seviyesini ayrı ölçer; eşik aşılınca su alarmı düşer.

Elle defter tutmaya devam edebilir miyim?

Edebilirsiniz, ama defter yalnız sonucu yazar; fire, sızıntı, kaçak ve dolum farkını ayıramaz. Otomasyonun işi bu ayrımı yapmaktır.

Bu yazı ELPO tank otomasyonunun rehber sayfasıdır.

Tank otomasyonunu inceleyin
1. sayfaya dön